Cartlanna Clibe: oideas

Oíche Sin Seáin agus Goody

Agus an lá is faide curtha dínn, tá Oíche Fhéile Eoin (23 Meitheamh) ag teannadh linn.

Feast_of_Saint_John

“Oíche Fhéile Eoin” le Jules Breton, http://www.the-athenaeum.org via Wikipedia.

Féile í seo a ndéantaí ceiliúradh uirthi ar fud na hEorpa, cé go bhfuil sí ligthe i ndearmad i neart áiteacha anois. Dá mbeadh mo rogha féin agam, dhéanfaí lá saoire poiblí de na sean-fhéilteacha móra seo ar fad–is cuid de oidhreacht chultúrtha na hEorpa iad agus is fiú í sin a chaomhnú.

 

Cé gurb iad na tinte cnámh is mó a luaitear leis an bhféile inniu–agus bhí dlúthbhaint ag an tine leis an lá ar fud na hEorpa–is deacair do áitreabhach cathrach nó sráidbhaile tine mhór a lasadh na laetha seo. Más fíor do Wikipedia, áfach, d’ití (d’ithtí: an litriú ab fhearr liom féin le haghaidh na soiléire) “goody” go forleathan in Éirinn ar Oíche Fhéile Eoin.

Caithfidh mé a admháil nár bhlais mé goody ariamh, cé go n-itear ‘bread-and-butter pudding’ ó am go ham i mo theachsa. Tá an ‘goody’ féin scaipthe ar nós cheo na maidine, de réir dealraimh: ní thagann Google ar fiú’s íomhá amháin den ghoody ceart.

Ar aon chaoi, beidh mise ag réiteach milseog arán-is-im don chlann ar an oíche. Má tá oideas ag duine ar bith do ghoody ar an sean-nós, áfach, bainfidh mé triail as. Tuigim gur bia simplí é goody nach mbíonn oideas dó go hiondúil, ach don té nár bhlais ariamh é, ba dheacair a rá cé mhéad aráin agus cé mhéad bainne atá le cur isteach, srl.!

milk-toast

“Milk Toast” via babble.com. Cá bhfuil na pictiúir den ghoody ceart?

Pióg Banoffee: milseog shimplí don Cháisc

An bhfuil tú ag lorg milseog shimplí don Cháisc? Milseog is féidir leis na gasúir óga a réiteach?
Pióg Banoffee!  Rinne muid an phióg shimplí seo do Lá Fhéile Padraig, ach d’fheilfeadh sí don Cháisc. Anseo I Meiriceá, is í pióg an mheiring is na liomóide an phióg thraidisúnta don Cháisc, áfach.
Ar aon chaoi, seo físeán beag de na gasúir ag réiteach pióg Banoffee. Is fearr cáillíocht an fhíseáin ar an scáileán beag ná i bhfuinneog mhór . . .

Bairín Breac

Rinne muid físeán beag le gairid nuair a thriail muid oideas nua don bhairín breac. Tá an físeán anseo–bíonn orm fainic a chur ar na gasúir arís agus arís eile an Ghaeilge amháin a labhairt, mar bhí muid ag déanamh an fhíseáin le haghaidh Ghaeilge labhartha na ngasúr a chleachtadh! Sin an chaoi a mbítear anseo go hiondúil.

Thaithnigh an t-oideas nua linn–fuair mé in áit eicínt ar an idirlíon é ach d’athraigh muid beagáinín é. Seo thíos an t-oideas:

350 g meascán torthaí tirime, curtha ar maos i bhfuisce, i gcalvados, nó a leithéid ar feadh uair an chloig

Don Taos:
450 g plúr láidir aráin
Gráinne salainn
4 spúnóg tae giosta sciobtha
280 ml bainne, ag teocht an tseomra
50 g im, ag teocht an tseomra
50 g siúcra
1 ubh bhuailte

Don mhullach:
1 spúnóg boird ime
1 spúnóg tae cainéil
1/2 spúnóg tae meascán spíosraí

Measc comhábhair an taois le chéile i mbabhla agus fuin iad go ceann 15 nóiméad. Cuir an taos i mbabhla smeartha le hola agus clúdaigh le tuáille tae tais. Fág in áit the é (e.g. oighean ag 35 C) go ceann uair an chloig. Cuir an meascán torthaí isteach agus fuin chuile shórt le chéile. Déan builín cruinn de, orlach ar tiús, agus cuir ar thráidire bácála a bhfuil páipéar gréiscdhíonach air. Clúdaigh leis an tuáille agus lig don taos éirí go ceann 20 nóiméad san áit the. Cuir deannach plúir ar bharr an aráin agus bácáil ag 200 C go ceann 50 nóiméad. Agus é san oighean, measc le chéile na comhábhair don mhullach agus smear a meascán ar an arán te nuair a thiocfas sé amach as an oighean. Lig don arán fuarú agus bain sult as!

 

An Inid

Tá an Inid tagtha. Séasúr mór le haghaidh pósadh a bhí san Inid san ochtú haois déag—chuile dhuine ag iarraidh ceiliúradh na bainise a dhéanamh roimh thús an Charghais.

Ar nós focail áirithe eile creidimh, tagann Inid as an Laidin, as an bhfrása initium quadragesimaetús an Charghais”. Ar ndóigh, tagann carghas as an bhfocal sin quadragesima “daichead”.

 Ar aon chaoi, is áille go mór an t-ainm “Máirt Inide”, a bhfuil stair thábhachtach ag baint leis, ná “Lá na bPancóg” atá le feiceáil anseo is ansiúd na laetha seo. Ceileann “Lá na bPancóg” stair an cheiliúrtha, agus tá féilire traidisiúnta na hEorpa níos suaraí dá bharr. Tá súil agam nach dtosnófaí “Prezzies’ Day” a thabhairt ar “Christmas” amach anseo!

 Tá áit lárnach ag na pancóga, ar ndóigh, i gceiliúradh an lae. Bealach maith a bhí sna pancóga na comhábhair déiríochta a úsáid sula dtosódh an dúthroscasdh, nuair nach n-ithtí bia ar bith a tháinig as ainmhí talún.

 Tá daoine ar an nglúin óg a bhíonns i dtuilleamaí bosca ón ollmhargadh le pancóga a dhéanamh—rud an-aisteach ós rud é go bhfuil pancóga furasta le réiteach.

Is é an t-oideas traidisiúnta atá againn (curtha i bhfeiliúint don chócaireacht Mheiriceánach):

 Cupán plúir
Cupán bainne
Dhá ubh
Pinsín salainn

 Sin an méid! Is féidir spúnóigín siúcra a chur isteach freisin, ar ndóigh.

 Úsáid beagáinín im leis an bpeain a bhealú, cuir teas meánach-te faoin bhfriochtán, agus doirt ladar den oideas i lár an pheain. Iompaigh an phancóg thart nuair a thaganns bolgóidí ar an dromchla agus a thosaíonns an “leacht” ag breathnú beagáinín tirim.

 Scaiptear siúcra agus beagán sú líomóide ar an bpancóg bhruite. Blasta!

Lá Bealtaine: tús an tsamhraidh

Hasty Pudding: milseog na coitiantachta ar Lá Bealtaine sa seachtú haois déag

B’fhéidir nach bhfuil a fhios ag aimsir na hÉireann, ach is é an lá inniu, an chéad lá de Bhealtaine, tús traidisiúnta na tsamhraidh. Dúirt Sir Henry Piers sa mbliain 1682 go ndéantaí “hasty pudding” go hiondúil ar an lá seo.

Níl a fhios a’m beo an Ghaeilge cheart ar “hasty pudding” (b’fhéidir go gcabhróidh léitheoir liom), ach tá oideas agam ón bliain 1774 agus bainfidh mé triail as anocht. Féach an t-oideas thuas!