Cartlanna Clibe: féin-riail

Pléimeannais: Aonteangachas & Féin-riail

Sular landáil mé i mBrugge, cheap mé gur tír dhátheangach a bhí sa mBeilg. Ní hea. Agus tú ag siúl timpeal na cathrach, ní shamhlófá go raibh ceithre milliún Frainciseoirí ina gcónaí i ndeisceart na tíre. Tugtar tús áite don Phléimeannais agus ní thugtar áit speisialta don Fhraincis ar chor ar bith. Níl ach aon teanga amháin ar na meaisíní íoc-agus-taispeáin: Pléimeannais. Ar na cláracha eolais amugh faoin tuath, Pléimeannais amháin, nó b’fhéidir an Phléimeannais i litreacha móra agus Béarla, Fraincis, agus Gearmáinis i litreacha beaga.

Thosaigh an córas seo ag teacht i bhfeidhm ó na seascaidí ar aghaidh, go dtí an lá inniu ina bhfuil an Bheilg ina stát feidearálach roinnte ina dhá thír: Flóndras (Pléimeannais) agus an Vallúin (Fraincis). Rialaítear an dá áit ar nós áiteacha aonteangacha—níl cead cruinniú stáit a rith sa bhFraincis i bhFlóndras, fiú sa bailte beaga thart ar an mBruiséil a labhraíonn formhór na ndaoine an Fhraincis.

Ar ndóigh, tá muintir Fhlóndrais dátheangach: Pléimeannais agus Béarla. Chuala mé daoine áitiúla ag labhairt Béarla le Frainciseoirí. Seans go bhfuil contúirt bheag ann go ndíbreodh an Béarla an Phléimeannais dá dtitfeadh an tóin as an eacnamaíocht agus bhí orthu triall go Meiriceá, ach níl aon seans go ndíbreoidh an Fhraincis an Phléimeannais anois. Glactar leis, freisin, go bhfoghlaimeoidh stainséir ar bith a chuireanns faoi i bhFlóndras an Phléimeannais. Go deimhin, ón mbliain 2014, tá Aire an Imeascaidh Chultúrtha ann a eagraíonn cúrsaí teangan agus cultúir do inimircigh.

Cuir an córas seo aonteangach i dtír dhátheangach i comparáid leis an gcóras ‘dátheangach’ i dtír aonteangach, mar atá le feiceáil sna tíortha Ceilteacha. Tá an Béarla feiceálach i gcroílár na dteangacha Ceilteacha beo. Cuireann neart Sasanaigh fúthu i gceantracha Breatnaise gan iarracht a bith a dhéanamh leis an mBreatnais a fhoghlaim. Ní chuirtear iachall ar inimircigh an Ghaeilge a fhoghlaim. Níl pobal na dteangacha Ceilteacha i gceannas ar pholaitíocht a gceantar féin, atá mar chuid de cheantracha móra eile (Condaetha) a bhfuil an lámh in uachtar ag an mBéarla.

Dá leanfadh an Ghaeltacht sámpla na Pléimeannaise, bheadh féin-rialtas ag an nGaeltacht ar an nGaeltacht. Bheadh pobal na Gaeltachta i gceannas ar an gcóras oideachais, ar an gcóras sláinte, ar ghnóthaí áitiúla, ar an tithíocht. Bheadh iachall ar inimircigh freastal ar chúrsaí Gaeilge go ceann trí bliana. Bheadh an Ghaeilge amháin á labhairt ag na cruinnithe féin-rialtais seo.

Ní dóigh liom go bhfuil pobal na Gaeltachta sách folláin le sampla na Pléimeannaise a leanúint. Níl teaghlach ar bith ann nach bhfuil gaol gairid aige le daoine nach bhfuil Gaeilge acu—mná céile, páistí a rugadh thar lear, srl. Ní féidir ‘Gaeltacht íon’ a chruthú a thuilleadh.

Sin ráite, tá mé cinnte go ndéanfadh rialtas áitiúil, a raibh cumhachtaí Comhairle Condae aige agus cumhachtaí breise oideachais, srl, maitheas don chuid sin den Ghaeltacht láidir atá fanta agus atá ag iarraidh fanacht Gaelach. Samhlaigh ‘Condae Gaeltachta’ déanta suas de na Gaeltachtaí láidre nach mbeadh spleách a thuilleadh ar Chomairlí agus Ranna Rialtais an Bhéarla, a thuig tábhacht na Gaeilge agus a thugadh tús áite di i gcúrsaí oideachais, oibre, inimirce, tithíochta.

flemish signs

Comharthaí bóthair sa bPléimeannais amháin sa náisiún ‘dátheangach’ seo.