Seirbhísí Poiblí: Breatnais v Gaeilge (cuid 2)

Taispeánann an Bhreatain Bheag dúinn na dea-chleachtais dhátheangacha. Seo sampla eile ó Chomhairle Chontae Denbighshire:

welsh telephone cropped

An bhfaigheann tú a leithéid de sheirbhís in Éirinn?

Gaeilge an Aosa Óig

Táthar ann a déarfas leat nach bhfuil tada mícheart leis an nGaeltacht–níl ann ach go bhfuil an Ghaeltacht agus an Ghaeilge ar aon ag athrú. Cuid de na daoine seo is as Gaeltachtaí beaga iad, agus ní léir go dtuigeann siad i ndáiríre céard is Gaeltacht láidir í. Ach sa mír raidió seo, cuireann daoine as Conamara, Gaeltacht a bhíodh an-láidir le cuimhne na ndaoine meánaosta, síos ar na hathrúintí a fheiceann siad timpeall orthu. Is léir an ghéarchéim don dall.

 

Lá Bealtaine 2016: Dearmadta a’m arís

Ba mhaith liom lá bealtaine a cheiliúradh, ach ní éiríonn liom go hiondúil–ag an tréimhse seo den bhliain, tá an obair acadúil ag dul in olcas–bím curtha faoi charnán mór aistí mac léinn, iompaím leathanach na féilire, agus feicim go bhfuil lá eile bealtaine tar éis éalú uaim.

Ar aon chaoi, seo alt beag faoin lá seo a scríobh Dónal Ó Droighneáin in Nós. Is é an t-aon nós a mbeadh suim agam féin ann ná crann a dheisiú le ribíní.

B’fhéidir an bhliain seo chugainn . . .

Tosaíocht don Ghaeilge i Seirbhísí Poiblí

Is ábhar náire é a laghad seirbhísí a chuirtear ar fáil do Ghaeilgeoirí na hÉireann. Mar is iondúil, tá Ceanada agus an Bhreatain Bheag go mór chun tosaigh ar Éirinn. Mara bhfuil eolas agat ar Chaighdeán na Seirbhísí as Breatnais / Welsh Language Standards, is fiú féachaint orthu. Tá nasc ar láithreán idirlín Denbighshire, anseo.

Mar a luaitear in Tuairisc.ie, tá fanacht fhada ort dá mba mhaith leat cur isteach ar cheadúnas tiomána Gaeilge. Cuir an mhoilleadóireacht sin le hais na tosaíochta a thugtar don teanga dhúchais i gCaighdeán na Seirbhisí as Breatnais. Seo sampla amháin:

welsh greeting denbighshire

An minic sin in Éirinn?

 

Foclóireachas

Agus Caighdeán Oifigiúil nua le foilsiú gan mórán moille, táthar ag plé ról an Chaighdeáin sin i saol na Gaeilge, mar shampla san alt seo. Cuid den fhadhb ná nach bhfuil foclóir ceart tuairisciúil ann. Is foclóirí saintreoracha ar fad iad na foclóirí a foilsíodh le caoga bliain anuas, cé go bhfuil an teangeolaíocht féin ag cur i bhfad níos mó spéise sa staidéar tuairisciúil seachas sna saintreoracha le ceathracha bliain anuas.

Ach an mbeadh ciall ar bith le foclóir saintreorach agus an Ghaeilge féin chomh lag is atá sí? Baineann fiú an t-alt a luadh thuas leas as an leagan cainte Béarla ‘so what?’ mar spraoi. Dá gcumfaí tuairisc chruinn ar theanga Gaeilgeora ar bith, theastódh glacadh le neart focal Béarla. Ach nach dochar a dhéanfadh a leithéid don Ghaeilge féin. Foclóir a thabharfadh ‘stádas’ éigin do laige na Gaeilge, ní ag láidriú na Gaeilge a bheadh sí. Is iomaí Gaeilgeoir nach dtuigeann an focal nóinín cladaigh. An luíonn sé le réasún dá bharr sin go nglacfaidh muid le sea pink  mar an Ghaeilge cheart ar an mbláth gleoite sin?

Sin ráite, ba cheart stádas a thabhairt do ilghnéitheacht na Gaeilge dúchasaí ó thaobh an fhoclóra agus na gramadaí de. Is é foclóir Dinnenn an foclóir deiridh a thug cuntas ar iliomad foirmeacha na Gaeilge–tugann sé 6 fhoirm den uimhir iolra don fhocal clár mar shampla.

Is teanga sholúbtha í an Ghaeilge agus déantar dochar di nuair nach nglactar leis an ilghnéitheacht atá inti. Déarfainn féin go mbaineann an cathú chun an ilghnéitheacht sin a dhíbirt le himipiriúlachas an Bhéarla agus na mórtheangacha eile, a bhíonns ag brú chaighdeán na príomhchathrach ar na mionphobail go minic.

Seachnaímis an t-impiriúlachas sin inár dteanga thíriúil féin.

 

Na Fotheidil Dhóite

Táthar ag plé na bhfotheideal dóite le deireanas sna meáin; cuir i gcás an t-alt seo as tuairisc.ie: Cuirimis uainn mighty mac an bhéarla, ina maítear go gcuireann na fotheidil Bhéarla as do iarrachta foghlama teanga. Ó thaithí mo chlainne féin, déarfainn go bhfuil an ceart ag an údar–má chuirim clár dúlra TG4 ar siúl do na gasúir is sine (cuireann an mac 10 mbl. an-spéis sa dúlra) tosóidh siad ag léamh na bhfotheideal seachas ag éisteacht leis an nGaeilge, go háirithe más canúint nach bhfuil mórán taithí acu air atá á labhairt. Sa gcás seo, scriosann na fotheidil an deis cleachta teanga amach is amach. Tá sé thar am na fotheidil dhóite seo a dhíbirt.

 

Aoine an Chéasta 2016

Sos beag inniu agam ó obair mhór na bliana seo caite. Drochaimsir amach is amach inniu i bPennsylvania–deirtí liom i gcónaí agus mé i mo ghasúr gur minic a gcuirtí báisteach Aoine an Chéasta toisc go raibh na dúile féin ag caoineadh bhás an tSlánaitheora.

Seo thíos cuid de na hacmhainní Cásca do ghasúir óga a chuireas le chéile thar na blianta:

Déardaoin Mandála

Aoine an Chéasta

An Tuama Folamh

Caoineadh na dTrí Muire