Cartlanna Ranga: Léirmheasanna

Historopedia: Léirmheas

Bím ag breathnú ar leabhair Ghaeilge go hiondúil sa mblag seo, ach déanfaidh mé eisceacht i gcás an leabhair thaitneamhaigh staire seo: Historopedia: The Story of Ireland from Then until Now le Fatti Burke agus John Burke (Gill, 2016). Chonaic mé an leabhar in aerfort Bhaile Átha Cliath cúpla mí ó shin ar mo bhealach go Sasana as Meiriceá (bhí sladmhargadh á thairiscint ag Aer Lingus), agus bheartaigh mé an leabhar a cheannach agus mé in Éirinn ag deireadh mhí Bealtaine. Fuair mé é in Hodges & Figgis toisc nach raibh sé ag Siopa an Chonartha.

Na rudaí a thaitníonns liom:

  1. Lán de phictiúir mhóra lán-daite a mheallfas léitheoirí. Féach an sampla thíos.
  2. Cur síos sciobtha ar stair na hÉireann ó aimsir na ndineasár go dtí Comhaontú Aoine an Chéasta–tugann gach leathanach aghaidh ar thréimhse ar leith. Tá an stair so-léite, sciobtha, ach sách cuimsitheach.
  3. Fócas ar mhór-eachtraí na staire, m.sh.  Teacht na Normannach, Cath na Bóinne, Éirí Amach 1798.
  4. Béim ar scéal na staire a inseacht (seachas fíricí loma)
  5. Clúdach crua!!!

An páiste a bhfuil na scéalta seo ar eolas aige, beidh creatlach stair n hÉireann ar eolas aige freisin.

Tá laigí ag an leabhar, freisin, ar ndóigh. Tá cuid den fhaisnéis as dáta. Mar shampla, maítear go dteithfeadh na manaigh isteach sna clogthithe le héalú ó na Lochlannaigh, cé nach gcreidtear sin go fortheathan i measc lucht léinn an lae inniu. Tá mé sásta go bhfuil clúdach crua air, cé go bhfuil an ceangal níos badráilte cheana ná mar a cheapfá.

B’fhéidir go bhfuil ceann de láidreachtaí an leabhair ar na laigí is mó freisin: béim ar scéal na staire. Is é an rud atá i gceist agam ná go mbíonn an leabhar ag díriú ar na gaiscí a rinne daoine mór-le-rá–Aodh Rua Ó Domhnaill, Cromail, Wolfe Tone, srl. D’imigh an cineál seo staire as faisean ag deireadh an chéid seo caite toisc go ndéanann sí neamhaird den chosmhuintir go minic, agus toisc go dtugann sí tús áite don chogaíocht agus do rudaí eile a bhí neamhchoitianta i ndáiríre. I leaba eachtraí, thosaigh na leabhair staire ag breathnú ar tháblaí staitisticiúla: cé mhéad iasc a tugadh i dtír i gcalafoirt na tire, rátaí léitheoireachta, srl.

Ach ní mheallfaidh leabhar de tháblaí spéis na ngasúr, agus tá mé féin sásta go bhfuil ‘stair na laochra’ ag teacht ar ais–sampla eile den chineál seo staire, ach dírithe ar  dhaoine fásta, ná History of Ireland in 250 Episodes le Jonathan Bardon (Gill, 2008). Go deimhin, tá Historopedia ar nós leagan páistí de leabhar an Bhardonaigh, agus feicim gurb é an foilsitheoir céanna, Gill Books, a d’eisigh an péire acu.

Ach an locht is mó ar Historopedia? Níl leagan Gaeilge ar fáil.

20170701_105123

_Historopedia_: Stair na hÉireann a mheallfas léitheoirí óga.

 

Advertisements

Portán na nOrdóg Órga (agus na mionn mór): Léirmheas

Tá an dara Tintin a fuair mé le gairid, Portán na nOrdóg Órga, críochnaithe againn, agus bhain muid a oiread taitnimh as agus as an gcéad cheann (léirmheas anseo).

Ar nós na leabhar ar fad dár léigh mise ó pheann aistrithe Rosenstock, áfach, tá an iomarca mionna móra curtha isteach sa téacs. Seans gur mise an t-aon duine sa saol seo a gcuireann na mionna móra i leabhar páistí amach dó, ach sílim go gcuirfidh an leagan cainte thíos isteach ar dhuine nó bheirt eile? Féach an pictiúr:

‘Frigeáilte’: an focal cuí don chineál seo téacs?

Todóga na bhFarónna: Léirmheas

DalenÉireann, fochomhlacht de fhoilsitheoir Breatnaise, ag déanamh éacht le gairid agus iad ag cur Gaeilge ar na sraitheanna clúiteacha Fraincise (agus Béarla) Asterix agus Tintin. Rinne mé léirmheas ar leabhar as an tsraith Asterix anseo agus anseo,  agus bhí mé ar bís nuair a chonaic mé go raibh siad tosaithe ar shraith Thintin freisin. Mar sin, phioc mé suas an dá leabhar Thintin atá foilsithe acu le deireanas agus mé i mBaile Átha Cliath (Siopa an Chonartha).

D’alp muid siar Todóga na bhFarónna thar cúpla lá, agus thaitnigh sé go mór le chuile dhuine. Tuigeann na gasúir is sine (11 / 9 / 6) an Ghaeilge labhartha gan stró, cé gur deacair dóibh é a léamh leo féin  (má tá bhur gcuid gasúir féin ag fáil oideachais trí mheán na Gaeilge, seans nach mbeidh an difríocht sin idir an Ghaeilge labhartha agus an focal scríofa acu). Bíonn ar an duine is lú (4 bl.) ceist a chur go minic (‘What’s happening?!’ i mBéarla).

Tá an-jab déanta ag Gabriel Rosenstock mar aistritheoir, cé go dtugann a charachtair an iomarca mionna móra (‘dar Maighdean’, m.sh.) i gcónaí, i mo thuairim féin. Mar sin féin, éiríonn leis an téacs a dhéanamh Gaelach agus nádúrtha. Is minic is fearr liom an leagan Gaeilge ná an leagan Béarla. Mar shampla, Professor Sarcophagus atá ar an ollamh craiceáilte sa leagan Béarla;  is seacht míle fearr an leagan Gaeilge: an tOllamh Ó Tuama.

Tá leathanach sámpla thíos. Caithfidh mé a rá nach dtuigim an t-aistriúchán ‘rópa’, áit a bhfuil ‘saved’ sa mBéarla–seans gur imeartas focal nach dtuigim é?

 

todoga photo

_Todóga na bhFarónna_. Hergé, aist. Rosenstock. Níl na dathanna sa ngrianghraf a thóg mé cruinn.

 

 

Léirmheas: Oisín agus Niamh (míreanna mearaí)

Thug mé 23 mac léinn go hÉirinn ar feadh dhá sheachtaine ag deireadh na Bealtaine, agus thapaigh mé an deis beagáinín siopadóireacht ‘Ghaelach’ a dhéanamh. I measc na nbronntanas a thug mé abhaile liom ná puzal deas le Gosling, comhlacht beag i gCo. Chorcai. Tá míreanna mearaí eile dár gcuid againn, ar scríobh mé fúthu anseo.

An babhta seo, fuair mé an puzal 500 píosa–tá na gasúir is mó réidh ag a leithéid anois, agus taitníonn na míreanna mearaí le mo bhean chéile freisin. Cé go seachnaím féin na míreanna mearaí go hiondúil, chaith mé féin seal ag obair orthu toisc go raibh an pictiúr chomh mealltach.

Téama an phuzail ná aister Oisín thar sáile lena leannán sí. Tá insint bheag ar a scéal ar chúl an bhosca ar fhaitíos nach bhfuil an scéal ar eolas agat cheana. D’éirigh le Courtney Davis, an t-ealaíontóir, cuid de chumha Oisín a chur in iúl agus é ag breathnú siar (bhuel, soir) ar ailtreacha na hÉireann, atá á bhfágáil aige.

Is maith liom na míreanna mearaí seo toisc go gcuireann said beocht comh-aimseartha sna seanscéalta.

Thóg sé cúpla lá orainn an puzal a chríochnú, agus muid ag obair air nuair a thagadh an fonn orainn.

20170616_110706

_Oisín And Niamh_. Míreanna mearaí le Gosling. (Courtney Davis a mhaisigh).

Asterix Gliaire: Léirmheas

wp-1467282446050.jpg

Eachtra eile i ndán do Asterix agus Obelix

Taitníonn an tsraith Asterix go mór linn–grinn, gaiscíocht, agus pictiúir spéisiúla. Na leaganacha Gaeilge atá againn go nuige seo, déarfainn go bhfuil siad fiú níos fearr ná na leaganacha Béarla. Tá an Ghaeilge glan, soléite, agus glic. Ní haon eisceacht é Asterix Gliaire, a cheannaigh muid agus muid i mBéal Feirste mí ó shin.

 

D’éirigh leis an aistritheoir, Antain Mac Lochlainn, an téacs a dhéanamh sárGhaelach. Féach ainm an fhile, Dándírix, a dhéanann tagairt don mheadaracht choitianta SheanGhaeilge, an dán díreach. Tá imeartas breá focal ann freisin, mar shampla, nuair a lorgaíonn captaen loinge “árthach a athrach”. Cuirtear an t-athshuíomh cultúrtha i bhfeidhm sna pictiúir freisin, áit a gcuirtear lirící cáiliúla as amhráin Ghaeilge sheanchaite i mbéal an fhile.

An t-aon locht atá againn ar an leabhar ná an clúdach–clúdach bog láidrithe le scim phlaisteach–tá sé badráilte cheana ag na gasúir. B’fhearr liom go mór clúdach crua a choinneodh an leabhar slán go ceann na mblianta. Leabhar maith mar seo, fulaingeoidh sé neart droch-úsáide  de bharr shíorléamh na ngasúr.

Is fiú machnach a dhéanamh ar theanga an leabhair. Feicim gurb é an leagan Gaeilge amháin a bhain úsáid as an seanfhocal breá gliaire–focal ar ghá dom féin a sheiceáil sa bhfoclóir (cé gur thuig na páistí é gan dua, a bhuíochas leis na pictiúir). I leagan Ghaeilge na hAlban, is é an teideal ná Asterix an Gladaidheatar; sa leagan Breatnaise, Asterix y Gladiator. Seo ceist a chuirim go minic–ar cheart glacadh leis na focail iasachta? Nó an ceart an deis a thapú le síneadh a chur le stór focal an léitheora. Sa gcás seo, a bhfuil brí an fhocail soiléir, tá mé lánsásta le “gliaire”.

Is é DalenÉireann (fochomhlacht de chomhlacht sa mBreatain Bheag, a shílim) a d’fhoilsigh Asterix Gliaire, agus tá mé cinnter gur féidir é a ordú ó na siopaí leabhar ar fad.

wp-1467278951426.jpg

Athshuíomh cultúrtha ceart déanta ar théacs an scéil.

Leabhar Mór na hEalaíne

Cuireadh álainn chuig saibhreas na healaíne; foilsithe ag Futa Fata

Cuireadh álainn chuig saibhreas na healaíne; foilsithe ag Futa Fata

Bhí mé i gCo. Aontroma le gairid ar chúrsaí oibre agus thug mé an chlann liom. Thug muid cuairt sciobtha ar an siopa leabhar sa gCultúrlann i mBéal Feirste le cur lenár stór leabhar Gaeilge féin, agus roghnaíodh Leabhar Mór na hEalaíne mar leabhar do na gasúir ar fad.

Aistriúchán ar leabhar Béarla de chuid Dorling Kindersley é, agus sár-saothar atá ann. Tá an Ghaeilge snoite glan, an clúdach agus na leathanaigh láidir, agus an t-ábhar spéisiúil. Rianaíonn Leabhar Mór na hEalaíne stair na healaíne ó na pictiúir bhalla a rinne ár sinsir go dtí ealaín theibí an lae inniu. D’fhéadfadh ábhar chomh mór leis seo mearbhall a chur ar an údar agus ar an léitheoir ar aon, ach seachnaíonn Leabhar Mór an mearbhall seo trí fo-ábhair a roghnú go cúramach: díríonn gach péire leathanach oscailte ar ealaíontóir ar leith (m.sh. van Eyck, Goya, Warhol), ar stíl ealaíne ar leith (Baróc, Impriseanachas, Nua-Ealín, srl.), ar theicníc ar leith (m.sh. pastail, uiscedhathú), nó téama ealaíonta ar leith (saol na hoibre, nithe neamhbheo, srl.). Dá bharr sin, féadann an leabhar fócas cúng a choinneáil agus réimse leathan ábhair a chlúdach ag an am céanna.

Díríonn gach péire leathanach lán-daite ar ealíontóir nó ar théama ar leith.

Díríonn gach péire leathanach lán-daite ar ealíontóir nó ar théama ar leith.

Is furasta don léitheoir an leabhar a phiocadh aníos agus blaiseadh beag de stair na healaíne a fhoghlaim gan stró i rith chúig nóiméad.Is deacair a rá cén aois a bhfuil an leabhar dírithe air–b’fhéidir na déaga luatha–ach cuirfidh fiú gasúir gan léamh spéis san iliomad pictiúr ildaite, agus taitníonn an leabhar go mór liomsa mar dhuine fásta.

An-obair déanta ag Futa Fata anseo, agus ba mhaith liom a thuilleadh mar é seo a fheiceáil ó na clódóirí ar fad.

 

 

Oileán an Órchiste: Léirmheas

Droch-chriú na loinge sa tóir ar an ór. Léaráidí áille le N.C. Wyeth.

Droch-chriú na loinge sa tóir ar an ór. Léaráidí áille le N.C. Wyeth.

Tá mé ag léamh Oileán an Órchiste, sár-aistriúchán le Darach Ó Scolaí ar leabhar clasaiceach Robert Louis Stevenson Treasure Island, os ard do na gasúir faoi láthair. Sárscéal eachtraíochta, go deimhin, agus cuireann Ó Scolaí friotal nádúrtha Gaeilge ar an téacs. Clúdach deas crua ar an leabhar, freisin, agus tá léaráidí áille le N.C. Wyeth scaipthe ar fud an leabhair. Tá Wyeth ar na healaíontóirí is fearr ó thosach an 20ú haois, ó thaobh léaráidíocht leabhar de.

Tá na gasúir ar fad ag baint suilt as an leabhar, go háirithe an buachaill 9 mbl., ach tá na cailíní (7 agus 5) ag cur spéise sa scéal freisin.

Níl ach cúis amháin díomá orm–níl na léaráidí ar phlátaí faoi leith. Clóitear iad ar na gnáthleathanaigh agus cailltear cuid mhaith de mhionsonraí na léaráidí dá bharr. Tá mé a cheapadh go mbeadh plátaí ar leith ró-chostasach, ach is deis caillte é sárleabhar críochnaithe a chur amach.

Ceannaígí cóip den leabhar sula dtabharfaidh sibh aghaidh ar na laethanta saoire cois cladaigh!